ЭЕШ-д хэрхэн үр дүнтэй бэлдэх вэ?
ЭЕШ-Д ХЭРХЭН ҮР ДҮНТЭЙ БЭЛДЭХ ВЭ?
Нэг шалгалт — олон боломж
ЭЕШ. Гурван үсэг. Гэхдээ энэ гурван үсэг 12-р ангийн сурагчдын толгойд байнга эргэлддэг.
"ЭЕШ-д хэдэн оноо авах вэ?" "ЭЕШ-д унавал яах вэ?" "ЭЕШ хэзээ вэ?" "ЭЕШ-д яаж бэлдэх вэ?"
Зарим хүн ЭЕШ-ээс айдаг. Зарим хүн ЭЕШ-ийг үл тоодог. Хоёулаа буруу хандлага.
ЭЕШ бол зүгээр нэг шалгалт — гэхдээ чухал шалгалт. Монголын их сургуульд элсэхэд энэ оноо шийдвэрлэх нөлөөтэй. Зарим тэтгэлэгт ч бас ЭЕШ-ийн оноо шаарддаг.
Энэ нийтлэлд бид ЭЕШ-д хэрхэн үр дүнтэй бэлдэх талаар ярилцана. Аргууд, стратеги, зөвлөмжүүд — бүгдийг хуваалцана.
ЭЕШ ГЭЖ ЮУ ВЭ?
Элсэлтийн Ерөнхий Шалгалт буюу ЭЕШ нь Монголын их, дээд сургуулиудад элсэхэд шаардагдах стандартчилсан шалгалт. Жил бүр 6 сарын эхээр болдог.
Ямар хичээлээр шалгалт өгдөг вэ?
Монгол хэл — заавал. Математик — заавал (ерөнхий эсвэл нарийвчилсан). Гадаад хэл — сонгох (англи, орос, хятад, герман, франц, япон, солонгос). Нийгмийн тухай мэдлэг — сонгох. Байгалийн ухаан — сонгох (физик, хими, биологи). Газар зүй — сонгох. Түүх — сонгох.
Хэдэн хичээлээр өгөх вэ?
Ихэвчлэн 3-4 хичээлээр. Чиний сонгосон мэргэжлээс хамаарна. Жишээ нь: Эмч болох бол — Монгол хэл + Математик (ерөнхий) + Биологи + Хими. Инженер болох бол — Монгол хэл + Математик (нарийвчилсан) + Физик.
Оноо хэрхэн тооцдог вэ?
Хичээл бүр 800 оноотой. Босго оноо хичээл бүрт өөр — ихэвчлэн 400-500 орчим. Босго оноонд хүрэхгүй бол — тэр хичээлээр тэнцээгүйд тооцно.
ХЭЗЭЭНЭЭС БЭЛДЭЖ ЭХЛЭХ ВЭ?
Энэ асуултад олон хариулт бий. Гэхдээ үнэн хариулт — аль болох эрт.
Хамгийн тохиромжтой: 11-р ангийн хавраас
11-р ангийн хаврын амралтаас эхлэвэл — бүтэн нэг жил бэлдэх цагтай. Энэ нь хангалттай хугацаа. Яарахгүй, гэхдээ тууштай бэлдэж болно.
Хожуу эхэлсэн ч болно
12-р ангийн намраас эхэлсэн ч — 6-7 сар байна. Энэ бас хангалттай, гэхдээ илүү эрчимтэй бэлдэх хэрэгтэй.
12-р ангийн хаврын амралтаас эхэлсэн бол — 2-3 сар л байна. Хэцүү, гэхдээ боломжгүй биш. Маш их хүчин чармайлт шаардана.
Гол зарчим
Хэзээ эхэлснээс илүү — хэрхэн бэлдсэн чухал. 1 жил дэмий бэлдсэнээс 3 сар зөв бэлдсэн нь дээр.
БЭЛТГЭЛИЙН ТӨЛӨВЛӨГӨӨ ГАРГАХ
Төлөвлөгөөгүй бэлдэх нь — газрын зураггүй аялахтай адил. Хаа нэгтээ хүрэх байх, гэхдээ хаашаа вэ?
Алхам 1: Одоогийн түвшингээ үнэл
Өмнөх жилүүдийн ЭЕШ-ийн даалгавруудыг бодоод үз. Хэдэн оноо авч байна вэ? Ямар сэдэв хэцүү байна вэ? Ямар сэдэв хялбар байна вэ?
Энэ нь эхлэлийн цэгийг тодорхойлно.
Алхам 2: Зорилгоо тодорхойл
Хэдэн оноо авахыг хүсэж байна вэ? Ямар их сургуульд орохыг хүсэж байна вэ? Тэр сургуулийн босго оноо хэд вэ?
Бодитой зорилго тавь. Хэрэв одоо 450 оноотой бол — "800 авна" гэж зорих нь бодит бус. "600 авна" гэж зорих нь бодитой.
Алхам 3: Цаг хуваарила
ЭЕШ хүртэл хэдэн долоо хоног байна вэ? Долоо хоног бүр хэдэн цаг бэлдэж чадах вэ? Хичээл бүрт хэдэн цаг зориулах вэ?
Сул хичээлдээ илүү цаг зориул. Хэрэв математик сул бол — математикт илүү цаг өг.
Алхам 4: Сэдвээр хуваа
Хичээл бүрийг сэдвүүдэд хуваа. Жишээ нь математик: Алгебр, геометр, тригонометр, функц, магадлал, статистик гэх мэт.
Долоо хоног бүрт ямар сэдэв үзэхээ төлөвлө.
Алхам 5: Давталтын хуваарь гарга
Зүгээр нэг удаа үзээд мартдаг. Давтах хэрэгтэй. Шинэ сэдэв үзэх + хуучин сэдвүүдээ давтах — хоёуланг хослуул.
ХИЧЭЭЛ ТУСГАЙЛСАН ЗӨВЛӨМЖҮҮД
Хичээл бүр өөрийн онцлогтой. Бэлдэх арга ч өөр.
Монгол хэл
Монгол хэл нь унших ойлголт + дүрэм + бичлэгийн чадвараас бүрдэнэ.
Унших ойлголтод — аль болох олон текст унш. Сонин, сэтгүүл, ном — бүгд тус болно. Уншаад гол санааг олох, хариулт хайх дадлага хий.
Дүрэмд — үгийн сан, өгүүлбэр зүй, найруулга зүй, зөв бичих дүрэм. Эдгээрийг цээжлэх биш — ойлгох хэрэгтэй. Олон дасгал ажил хийж, дүрмийг хэрэглэж сур.
Бичлэгт — эссэ бичих дадлага хий. Долоо хоногт хамгийн багадаа 1-2 эссэ бич. Багшаар эсвэл найзаар уншуулж, санал ав.
Математик
Математик бол дадлагын хичээл. Онол уншаад ойлгосон ч — бодож чадна гэсэн үг биш.
Формулыг цээжлэх биш — ойлгох. Яагаад ийм формул байдгийг ойлговол — мартахгүй.
Маш олон бодлого бод. Өдөр бүр бодлого бодох хэрэгтэй. 1 өдөр алгасвал — мэдрэмж алдагдана.
Алдсан бодлогуудаа тэмдэглэ. Яагаад алдсанаа ойлго. Дараа нь ижил төрлийн бодлого дахин бод.
Хугацаатай бодох дадлага хий. ЭЕШ-д цаг хязгаартай. Гэртээ бодохдоо ч цаг тавьж бодох хэрэгтэй.
Англи хэл
Англи хэл нь унших, сонсох, дүрэм, үгийн сангаас бүрдэнэ.
Үгийн сан хамгийн чухал. Өдөр бүр 10-20 шинэ үг сур. Flashcard ашиглах нь үр дүнтэй — Anki, Quizlet апп ашигла.
Дүрэмд — tense, article, preposition, conditional зэрэг сэдвүүдийг онцгойлон анхаар. Эдгээр нь ЭЕШ-д байнга гардаг.
Унших ойлголтод — англи текст аль болох олон унш. News, Wikipedia, богино өгүүллэг — бүгд тус болно.
Сонсох чадварт — англи видео, подкаст, дуу сонс. Subtitle-тай эхэлж, дараа нь subtitle-гүйгээр сонс.
Физик, Хими, Биологи
Байгалийн ухааны хичээлүүд онол + бодлогоос бүрдэнэ.
Онолыг зүгээр цээжлэх биш — ойлгох. Яагаад ийм байдгийг ойлговол — хэрэглэхэд хялбар.
Томьёонуудыг жагсаалт болгож, тогтмол давт. Томьёо мэдэхгүй бол бодлого бодож чадахгүй.
Лабораторийн туршилт, практик жишээнүүдийг ойлго. ЭЕШ-д зүгээр томьёо биш — бодит нөхцөлд хэрэглэх чадварыг шалгадаг.
Нийгмийн ухаан, Түүх, Газар зүй
Эдгээр хичээлд цээжлэх зүйл их. Гэхдээ ухаалаг цээжлэх хэрэгтэй.
Он цаг, нэр, үйл явдлыг холбож цээж. Тусдаа тусдаа цээжлэхээс — хоорондын холбоог ойлгох нь дээр.
Газрын зураг ашигла. Түүх, газар зүйд газрын зураг маш чухал.
Timeline хий. Үйл явдлуудыг цаг хугацааны дарааллаар байрлуул.
Ойлголтын асуултуудад анхаар. ЭЕШ зүгээр он цаг асуухаас илүү — шалтгаан, үр дагавар, нөлөө зэргийг асуудаг.
СУРАХ АРГУУД
Хэрхэн сурах нь юу сурахаас чухал байж болно.
Active recall буюу идэвхтэй санах
Зүгээр л унших нь сул арга. Уншаад, номоо хаагаад, юу санаж байгаагаа бичих эсвэл хэлэх нь илүү үр дүнтэй.
Өөрөөсөө асуулт асуу. "Энэ сэдвийн гол санаа юу байсан бэ?" "Энэ томьёог яаж ашигладаг вэ?"
Spaced repetition буюу давтамжтай давтах
Нэг удаа үзээд, шалгалтын өмнө дахин үзэх — муу арга. Тогтмол завсарлагатайгаар давтах — сайн арга.
Өнөөдөр үзсэн зүйлээ маргааш давт. 3 хоногийн дараа давт. Долоо хоногийн дараа давт. Сарын дараа давт.
Feynman technique буюу тайлбарлах арга
Сэдвийг ойлгосон эсэхийг шалгах хамгийн сайн арга — өөр хүнд тайлбарлах. Хэрэв 10 настай хүүхдэд тайлбарлаж чадвал — үнэхээр ойлгосон байна.
Хэрэв тайлбарлаж чадахгүй бол — бүрэн ойлгоогүй байна. Буцаад судал.
Mind map буюу ухаанлаг зураглал
Сэдвийг төвд байрлуулаад, холбогдох ойлголтуудыг салбар болгон зур. Энэ нь ойлголтуудын хоорондын холбоог харуулна.
Ялангуяа түүх, нийгмийн ухаан, биологи зэрэг олон ойлголттой хичээлд үр дүнтэй.
Practice test буюу туршилтын шалгалт
Өмнөх жилүүдийн ЭЕШ-ийн даалгавруудыг бодит шалгалт шиг бод. Цаг тавь. Номоо хар. Бодоод дуусаад шалга.
Энэ нь шалгалтын орчинд дасах, цагаа хуваарилах, алдаагаа олоход тусална.
ТҮГЭЭМЭЛ АЛДААНУУД
Олон сурагч ижил алдаа гаргадаг. Эдгээрээс зайлсхий.
Зөвхөн унших
Уншаад, уншаад, уншаад — гэхдээ юу ч бодохгүй, юу ч бичихгүй, юу ч давтахгүй. Энэ бол идэвхгүй сурах — үр дүн муу.
Унших + бодлого бодох + давтах + тайлбарлах — идэвхтэй сурах.
Сул хичээлээс зугтах
Математик хэцүү учраас — математик бодохгүй. Физик ойлгохгүй учраас — физик үзэхгүй. Энэ бол асуудлыг нуух — шийдэх биш.
Хамгийн сул хичээлдээ хамгийн их цаг зориул. Тэнд өсөх орон зай их байна.
Хэт олон материал ашиглах
10 өөр ном, 5 өөр вэбсайт, 3 өөр багшийн хичээл — бүгдийг нэг дор ашиглах. Толгой эргэнэ, юу ч дуусахгүй.
1-2 сайн материал сонгоод, тэднийгээ бүрэн эзэмш. Олон материал өнгөцхөн үзэхээс — цөөн материал гүнзгий үзэх дээр.
Шалгалтын өмнөх шөнө марафон
"Шалгалт маргааш, өнөө шөнө бүтэн шөнө сууна" — энэ бол хамгийн муу стратеги. Ядарсан тархи сайн ажиллахгүй. Унтахгүй байсан мэдээлэл толгойд үлдэхгүй.
Шалгалтын өмнөх шөнө — амар, 7-8 цаг унт. Бэлтгэл өмнө нь хийгдсэн байх ёстой.
Өөрийгөө бусадтай харьцуулах
"Найз маань өдөрт 10 цаг хичээл хийдэг, би зөвхөн 4 цаг" — энэ харьцуулалт утгагүй. Хүн бүр өөр. Чухал нь чиний 4 цаг хэр үр дүнтэй байгаа вэ?
Өөрийгөө өчигдрийн өөртэйгээ харьцуул. Сайжирч байна уу? Тэгвэл зөв зам дээр байна.
ШАЛГАЛТЫН ӨДРИЙН СТРАТЕГИ
Бэлтгэл хийгээд — шалгалтын өдөр ирлээ. Яаж хамгийн сайн үр дүнг авах вэ?
Шалгалтын өмнөх орой
Эртхэн унт. Шинэ зүйл бүү сур — толгой андуурна. Зөвхөн товч давталт хийж болно. Маргаашийн бүх зүйлээ бэлд — үнэмлэх, харандаа, балл, цаг.
Шалгалтын өглөө
Цагтаа бос. Өглөөний хоол ид — тархинд энерги хэрэгтэй. Хэт хүнд хоол биш — хөнгөн, тэжээллэг хоол. Ус уух мартуузай.
Шалгалтын байранд эрт очиж, тайван суу. Яарч гүйж ирэх нь стресс нэмнэ.
Шалгалтын үед
Эхлээд бүх даалгаврыг хурдан гүйлгэж хар. Юу хялбар, юу хэцүү вэ гэдгийг мэд.
Эхлээд хялбар даалгавруудаа хий. Энэ нь итгэл нэмнэ, оноо баталгаатай болно.
Дараа нь дунд зэргийн даалгавруудыг хий.
Хамгийн хэцүү даалгавруудыг сүүлд үлдээ. Хэрэв цаг хүрэлцэхгүй бол — хамгийн хэцүү даалгаврыг алдах нь дээр.
Цагийг хянах
Нэг даалгаварт хэт удаан суухгүй. Хэрэв 5 минут бодоод гарахгүй бол — түр алгас. Дараа нь буцаж ирнэ.
Сүүлийн 10-15 минутыг шалгалтад үлдээ. Алдаа байгаа эсэхийг шалга. Хариултын хуудсыг зөв бөглөсөн эсэхийг шалга.
Сандрахгүй байх
Хэрэв нэг даалгавар ойлгохгүй бол — сандрахгүй. Гүнзгий амьсгаа ав. Дараагийнх руу шилж. Сүүлд буцаж ирнэ.
Бусад хүмүүс эрт дуусгаад гарч байвал — бүү санаа зов. Чиний хурд чиных. Цаг дуустал сайн ашигла.
ЭЕШ-ИЙН МАТЕРИАЛУУД
Ямар материал ашиглах вэ?
Албан ёсны материал
Боловсролын үнэлгээний төвийн вэбсайт дээр өмнөх жилүүдийн ЭЕШ-ийн даалгаврууд байдаг. Эдгээр нь хамгийн чухал материал — бодит шалгалт ямар байдгийг харуулна.
Сурах бичиг
10-12-р ангийн сурах бичгүүд нь ЭЕШ-ийн агуулгыг хамардаг. Эхлээд сурах бичгээ сайн ойлго.
Туслах ном
"ЭЕШ-д бэлдэх" гэсэн олон ном зах зээл дээр байдаг. Бүгд сайн биш — найзууд, багш нараас санал асууж, сайн номыг сонго.
Онлайн эх сурвалж
YouTube дээр ЭЕШ-ийн хичээлүүд бий. Зарим багш нар үнэгүй хичээл тавьдаг. Эдгээрийг ашигла.
Бэлтгэл курс
Олон бэлтгэл курс байдаг. Зарим нь сайн, зарим нь муу. Үнэтэй байх нь сайн гэсэн үг биш. Судалж, сонгоорой.
Гэхдээ санаарай — курс явах нь заавал биш. Өөрөө сайн бэлдэж чадвал — курсгүйгээр ч өндөр оноо авч болно.
СЭТГЭЛ ЗҮЙН БЭЛТГЭЛ
ЭЕШ-д зөвхөн мэдлэг биш — сэтгэл зүй ч чухал.
Айдастай тэмцэх
ЭЕШ-ээс айх нь хэвийн. Гэхдээ айдас хэт их болвол — гүйцэтгэлд нөлөөлнө.
Айдас ихэвчлэн үл мэдэгдэхээс ирдэг. ЭЕШ-ийн бүтэц, агуулга, шалгалтын орчныг сайн мэдэж авбал — айдас багасна.
Өөртөө итгэх
"Би чадахгүй" гэж бодвол — чадахгүй. "Би бэлдсэн, би чадна" гэж бодвол — илүү сайн гүйцэтгэнэ.
Энэ нь шидэт бодол биш — сэтгэл зүйн бодит нөлөө. Өөртөө итгэдэг хүн сандрахгүй, тайван ажилладаг.
Хамгийн муу тохиолдлыг бод
Хэрэв ЭЕШ-д муу оноо авбал — юу болох вэ? Дэлхий төгсөхгүй. Дахин өгч болно. Өөр зам олж болно.
Хамгийн муу тохиолдол ч тийм аймшигтай биш гэдгийг ойлговол — дарамт багасна.
Туслалцаа хүс
Хэрэв хэт их стресстэй бол — тусламж хүс. Гэр бүл, найзууд, багш нар, сэтгэл зүйч — тэд туслахын тулд байдаг.
ЭЕШ БА ТЭТГЭЛЭГ
Хэрэв чи гадаадад тэтгэлэгтэй суралцахыг зорьж байгаа бол — ЭЕШ хэр чухал вэ?
Зарим тэтгэлэгт шаарддаг
GKS (Солонгос), CSC (Хятад) зэрэг зарим тэтгэлэг ахлах сургуулийн дүнг асуудаг. ЭЕШ-ийн оноо шууд шаардахгүй ч — сургуулийн дүнтэй хамааралтай.
Ихэнх тэтгэлэгт шаарддаггүй
MEXT (Япон), Chevening (Их Британи), Fulbright (АНУ) зэрэг ихэнх тэтгэлэг ЭЕШ-ийн оноо асуудаггүй. Тэд GPA, хэлний шалгалт, эссэ, ярилцлагад анхаардаг.
Монголын сургуульд орох бол
Хэрэв гадаад тэтгэлэг авахгүй тохиолдолд Монголын сургуульд орохоор төлөвлөж байвал — ЭЕШ чухал. Нөөц төлөвлөгөө болгон ЭЕШ-д бэлд.
Хоёуланг хослуул
ЭЕШ-д бэлдэх нь тэтгэлэгт бэлдэхтэй давхцаж болно. Математик сурах нь SAT-д тус болно. Англи хэл сурах нь IELTS-д тус болно. Монгол хэл сайжруулах нь эссэ бичихэд тус болно.
ЭЕШ-ИЙН ДАРАА
Шалгалт өгсөн. Одоо юу вэ?
Хариуг хүлээ
ЭЕШ-ийн дүн ихэвчлэн 6 сарын дунд үед гардаг. Хүлээх хугацаанд санаа зоволтгүй — юу ч өөрчлөгдөхгүй.
Оноогоо шалга
Дүн гарахад — оноогоо шалга. Зорилгодоо хүрсэн үү? Хэрэв хүрсэн бол — баяр хүргэе! Хэрэв хүрээгүй бол — сэтгэл дундуур байх нь хэвийн, гэхдээ урагшлах хэрэгтэй.
Дүнгээр давж заалдах
Хэрэв оноотой санал нийлэхгүй бол — давж заалдах эрхтэй. Боловсролын үнэлгээний төвд хандаж болно.
Дахин өгөх
Хэрэв оноо хангалтгүй бол — дараагийн жил дахин өгч болно. Энэ бол дэлхийн төгсгөл биш.
ЭЦЭСТ НЬ
ЭЕШ бол чухал шалгалт — гэхдээ зөвхөн нэг шалгалт. Чиний бүх ирээдүйг энэ гурван үсэг тодорхойлохгүй.
Сайн бэлд. Бүх чадлаараа хичээ. Гэхдээ ЭЕШ-ээс болж эрүүл мэндээ, сэтгэл санаагаа, гэр бүлийн харилцаагаа бүү алд.
Шалгалт өнгөрнө. Оноо гарна. Амьдрал үргэлжилнэ. Ямар ч оноо авсан — чи хүн хэвээрээ үлдэнэ. Чиний үнэ цэнэ нэг шалгалтаар хэмжигдэхгүй.
Бэлд. Хичээ. Итгэ.
"Бэлтгэл бол амжилтын хагас."
