Гадаадад суралцаж байхдаа мөнгөө хэрхэн удирдах вэ?
Гадаадад суралцаж байхдаа мөнгөө хэрхэн удирдах вэ?
Мөнгө дуусвал — бүх зүйл зогсоно
Тэтгэлэг авсан. Виз авсан. Гадаадад ирсэн. Хичээл эхэлсэн. Бүх зүйл гайхалтай.
Гэтэл нэг өдөр банкны дансаа шалгаад — цочирдлоо. "Мөнгө хаашаа явсан юм бэ?!"
Энэ бол олон оюутны түгээмэл туршлага. Гадаадад амьдрах нь үнэтэй. Мөнгө хурдан дуусдаг. Хэрэв зөв удирдахгүй бол — санхүүгийн хямрал ирнэ.
Санхүүгийн хямрал нь зөвхөн мөнгөний асуудал биш. Стресс нэмэгдэнэ. Хичээлд анхаарал төвлөрүүлж чадахгүй болно. Эрүүл мэнд муудна. Хамгийн муу тохиолдолд — суралцах боломжгүй болно.
Тиймээс мөнгөө зөв удирдах нь амжилттай суралцах үндэс.
Энэ нийтлэлд бид гадаадад суралцаж байхдаа мөнгөө хэрхэн удирдах, хэрхэн хэмнэх, хэрхэн нэмж олох талаар ярилцана.
ЯВАХЫН ӨМНӨ САНХҮҮГЭЭ БЭЛДЭХ
Санхүүгийн бэлтгэл нь онгоцонд суухаас өмнө эхэлдэг.
Бүх зардлыг тооцоол
Нэг удаагийн зардал: Виз — улсаас хамаарч өөр өөр. Нислэг — улирлаас хамаарч үнэ өөр. Даатгал — эрүүл мэндийн, аялалын. Эхний сарын байр, барьцаа — зарим улсад 2-3 сарын түрээсийг урьдчилж төлдөг. Гэрийн тавилга, хэрэгсэл — хэрэв оюутны байранд биш бол. Хувцас — цаг агаарт тохирсон хувцас.
Сар бүрийн зардал: Байрны түрээс — хамгийн том зардал. Хоол — өөрөө хийх үү, гадуур идэх үү? Тээвэр — автобус, метро, дугуй. Утас, интернет. Сургуулийн хэрэгсэл — ном, дэвтэр, принтер. Хувийн зардал — хувцас, үс засуулах, зугаа цэнгэл. Даатгал — сар бүр төлдөг бол.
Улс бүрийн зардлын жишиг
Япон (Токио): Байр — 50,000-80,000 иен/сар (400-650 ам.доллар). Хоол — 30,000-50,000 иен/сар. Тээвэр — 10,000-15,000 иен/сар. Нийт — 100,000-150,000 иен/сар (800-1,200 ам.доллар).
Солонгос (Сөүл): Байр — 400,000-600,000 вон/сар (300-450 ам.доллар). Хоол — 300,000-400,000 вон/сар. Тээвэр — 50,000-100,000 вон/сар. Нийт — 800,000-1,200,000 вон/сар (600-900 ам.доллар).
Хятад (Бээжин, Шанхай): Байр — 2,000-4,000 юань/сар (280-560 ам.доллар). Хоол — 1,500-2,500 юань/сар. Тээвэр — 200-500 юань/сар. Нийт — 4,000-7,000 юань/сар (560-980 ам.доллар).
АНУ: Маш өөр өөр — хот, муж улсаас хамаарна. Нью-Йорк, Сан-Франциско — 2,000-3,000 ам.доллар/сар. Жижиг хот — 1,200-1,800 ам.доллар/сар.
Герман: Байр — 300-600 евро/сар. Хоол — 200-300 евро/сар. Нийт — 700-1,000 евро/сар (750-1,100 ам.доллар).
Эдгээр нь ойролцоо тоо — бодит зардал хотоос, амьдралын хэв маягаас хамаарна.
Тэтгэлэг хэр их хамардаг вэ?
Бүрэн тэтгэлэг (MEXT, GKS, CSC гэх мэт): Сургалтын төлбөр — бүрэн. Амьдралын зардал — сар бүр тогтмол мөнгө өгдөг. Нислэг — ихэвчлэн хамардаг. Даатгал — ихэвчлэн хамардаг.
Гэхдээ анхаар: Тэтгэлгийн мөнгө "хүрэлцээтэй" байдаг — "арвин" биш. Хэмнэлттэй амьдарвал хүрэлцэнэ. Үрэлгэн амьдарвал дутна.
Хэсэгчилсэн тэтгэлэг: Зөвхөн сургалтын төлбөр, эсвэл зөвхөн хэсэг. Амьдралын зардлыг өөрөө хариуцна.
Нөөц сан бүрдүүл
Яаралтай нөхцөлд зориулж нөөц мөнгөтэй бай. Хамгийн багадаа 2-3 сарын зардалтай тэнцэх хэмжээний нөөц.
Яагаад хэрэгтэй вэ? Тэтгэлгийн мөнгө хоцорч болно. Гэнэтийн зардал гарч болно — эмнэлэг, гэрт яаралтай буцах. Ажлаас халагдаж болно (хэрэв part-time ажиллаж байвал).
ТӨСӨВ ГАРГАХ
Төсөв бол санхүүгийн удирдлагын үндэс. Төсөвгүйгээр мөнгөө удирдах боломжгүй.
Төсөв гэж юу вэ?
Төсөв бол сар бүр хэр их мөнгө орж ирэх, хэр их мөнгө гарах вэ гэдгийг төлөвлөсөн баримт бичиг.
Орлого: Тэтгэлгийн мөнгө. Гэр бүлээс илгээсэн мөнгө. Part-time ажлын орлого.
Зарлага: Байр. Хоол. Тээвэр. Утас, интернет. Хувийн зардал. Хэмнэлт.
Төсөв хэрхэн гаргах вэ?
Алхам 1 — Орлогоо тооцоол. Сард хэр их мөнгө ирэх вэ? Тогтмол тоо.
Алхам 2 — Зайлшгүй зардлыг тооцоол. Байр, даатгал, тээврийн сарын билет — эдгээр нь тогтмол, өөрчлөгдөхгүй.
Алхам 3 — Хувьсах зардлыг төлөвлө. Хоол, хувийн зардал — эдгээр нь таны хяналтад.
Алхам 4 — Хэмнэлт хий. Орлого - Зарлага = Үлдэгдэл. Үлдэгдэл эерэг байх ёстой. Сөрөг бол — зардлаа бууруул.
Жишээ төсөв (MEXT тэтгэлэгтэй оюутан, Токио)
Орлого: MEXT тэтгэлэг — 117,000 иен/сар.
Зарлага: Байр — 50,000 иен (оюутны байр). Хоол — 30,000 иен. Тээвэр — 10,000 иен. Утас — 3,000 иен. Хувийн зардал — 15,000 иен. Хэмнэлт — 9,000 иен.
Нийт зарлага — 117,000 иен. Тэнцвэртэй.
50/30/20 дүрэм
Энгийн төсвийн дүрэм: 50% — зайлшгүй зардал (байр, хоол, тээвэр). 30% — хүсэл (зугаа, хувцас, аялал). 20% — хэмнэлт.
Гэхдээ оюутны хувьд — хэмнэлтийн хувь бага байж болно. Харин зайлшгүй зардал 60-70% байж болно.
Төсвөө хянах
Төсөв гаргаад — дагаж мөрдөх хэрэгтэй.
Зарлагаа бүртгэ. Өдөр бүр эсвэл долоо хоног бүр — хэр их зарцуулсанаа бич. Апп ашиглах нь хамгийн хялбар.
Долоо хоног бүр шалга. Төсөвтэйгөө харьцуул. Хэтэрсэн үү? Хаана хэтэрсэн вэ?
Сар бүр дүгнэ. Юу сайн болсон? Юу муу болсон? Дараа сард юуг өөрчлөх вэ?
Санхүүгийн апп
Зарлагаа бүртгэх аппууд: Money Forward (Япон). Kakao Bank (Солонгос). Alipay/WeChat Pay (Хятад — зарлагыг автомат бүртгэдэг). Mint, YNAB (олон улсын). Excel, Google Sheets — энгийн гэхдээ үр дүнтэй.
БАЙРНЫ ЗАРДЛЫГ БУУРУУЛАХ
Байр бол хамгийн том зардал. Үүнийг бууруулж чадвал — их мөнгө хэмнэнэ.
Оюутны байр (Dormitory)
Давуу тал: Хямд — ихэвчлэн хамгийн хямд сонголт. Бүх зүйл багтсан — тавилга, интернет, ус, цахилгаан. Сургуульд ойр. Найзууд олоход хялбар.
Сул тал: Хязгаарлагдмал — дүрэм их, эрх чөлөө бага. Хуваалцах — өрөө, угаалгын өрөө, гал тогоо хуваалцаж болно. Чимээтэй байж болно.
Яаж авах вэ? Эрт өргөдөл гарга — оюутны байр хурдан дүүрдэг. Зарим сургуульд зөвхөн 1-р курсын оюутнуудад өгдөг.
Хуваалцсан байр (Shared apartment)
Хэд хэдэн хүн нэг байранд амьдарч, түрээсээ хуваана.
Давуу тал: Оюутны байрнаас илүү эрх чөлөөтэй. Түрээс хуваагдах тул хямдарна.
Сул тал: Сайн roommate олох хэрэгтэй. Зөрчилдөөн үүсч болно.
Яаж олох вэ? Сургуулийн мэдээллийн самбар. Facebook группүүд. Оюутнуудын форум.
Гэр бүлд байх (Homestay)
Орон нутгийн гэр бүлд амьдрах.
Давуу тал: Хэл сурахад маш сайн. Соёлд хурдан дасна. Хоол ихэвчлэн багтсан.
Сул тал: Эрх чөлөө бага — гэр бүлийн дүрмийг дагах хэрэгтэй. Заримдаа үнэтэй.
Байрны зардлыг бууруулах бусад аргууд
Хотын төвөөс холдох. Төв хэсэг үнэтэй. 20-30 минут холдвол — түрээс эрс буурч болно.
Бага байр сонгох. Том байр хэрэггүй. Жижиг өрөө хангалттай.
Урт хугацааны гэрээ байгуулах. Зарим газарт урт хугацаагаар түрээслэвэл хямдардаг.
ХООЛНЫ ЗАРДЛЫГ БУУРУУЛАХ
Хоол бол хоёр дахь том зардал. Мөн хамгийн их хэмнэж болох зардал.
Өөрөө хоол хий
Гадуур идэхээс хамаагүй хямд. Жишээ: Япон — Нэг удаагийн хоол гадуур: 500-1,000 иен. Өөрөө хийвэл: 200-300 иен.
Сард 30 удаа гадуур идвэл: 30 x 700 = 21,000 иен. Өөрөө хийвэл: 30 x 250 = 7,500 иен. Зөрүү: 13,500 иен/сар = 162,000 иен/жил.
Яаж хоол хийж сурах вэ?
Энгийн хоолноос эхэл. Будаа, шөл, өндөг, хүнсний ногоо — эдгээрээр олон хоол хийж болно.
YouTube ашигла. "Budget meals", "Student cooking", "Easy recipes" гэж хайвал олон видео гарна.
Batch cooking — нэг удаа олон хоол хийж, хөргөгчинд хадгалах. Цаг хэмнэнэ.
Хүнсний бүтээгдэхүүн хямдаар авах
Хямдралын цагийг мэд. Япон — орой 7-8 цагаас хойш supermarket-ууд хоолоо хямдруулдаг. 20-50% хямдрал. Солонгос — "1+1" акц элбэг.
Дэлгүүрүүдийг харьцуул. Аль дэлгүүр хямд вэ? Оюутнууд хоорондоо мэдээлэл хуваалцдаг.
Зах дээрээс ав. Supermarket-аас хямд байдаг. Ялангуяа жимс, хүнсний ногоо.
Ethnic store хай. Азийн дэлгүүр, Халал дэлгүүр гэх мэт — зарим бүтээгдэхүүн хямд.
Bulk буюу бөөнөөр ав. Будаа, гурил, тос гэх мэт удаан хадгалагддаг зүйлсийг бөөнөөр авбал хямд.
Гадуур идэхийг багасгах
Гадуур идэх нь үнэтэй + эрүүл бус байж болно.
Гадуур идэхийг долоо хоногт 1-2 удаа хязгаарла. Үлдсэн өдрүүдэд өөрөө хийсэн хоол.
Үдийн хоолоо авч яв. Сургуулийн cafeteria-д идэхээс — гэрээс авч явах нь хямд.
Ус ав. Сав авч, ус дүүргэж яв. Худалдаж авсан ус, кофе үнэтэй.
Оюутны хөнгөлөлт
Зарим газар оюутны үнэмлэхээр хямдрал авч болно.
Сургуулийн cafeteria — ихэвчлэн гадуурхаас хямд. Оюутны хоолны газрууд — зарим улсад оюутнуудад зориулсан хямд хоолны газар бий.
ТЭЭВРИЙН ЗАРДЛЫГ БУУРУУЛАХ
Сарын билет, оюутны хөнгөлөлт
Бараг бүх улсад нийтийн тээврийн сарын билет байдаг. Удаа дараа билет авахаас хамаагүй хямд.
Оюутны хөнгөлөлттэй билет хай. Олон улсад оюутнуудад хөнгөлөлттэй тээврийн билет байдаг.
Япон — 通学定期 (tsugaku teiki) — сургууль-гэр хоорондын сарын билет, оюутнуудад хямд. Герман — Semesterticket — улирлын төлбөрт тээврийн билет багтсан байдаг.
Дугуй
Олон хотод дугуй бол хамгийн хямд, хамгийн эрүүл тээвэр.
Хуучин дугуй ав. Шинэ дугуйнаас хамаагүй хямд. Оюутнуудын зарах самбар дээрээс хай.
Япон — 放置自転車 (hochi jitensha) — хаягдсан дугуйг цагдаа цуглуулаад хямдаар зардаг.
Алхах
Хамгийн хямд тээвэр — хоёр хөл.
Хэрэв сургууль ойрхон бол — алхах нь сайн. Эрүүл мэндэд тустай.
БУСАД ЗАРДЛЫГ БУУРУУЛАХ
Ном, сурах бичиг
Их сургуулийн ном маш үнэтэй — ялангуяа АНУ-д.
Номын сангаас зээл. Ихэнх ном номын санд байдаг. Авах хэрэггүй.
Хуучин ном ав. Ахмад оюутнуудаас, хуучин номын дэлгүүрээс, Amazon, eBay зэргээс.
E-book ашигла. Заримдаа хямд. Заримдаа үнэгүй (хууль ёсны).
Найзуудтайгаа хуваалц. Нэг ном 2-3 хүн хамт ашиглаж болно.
Хуулбар хий. Номын зөвхөн хэрэгтэй хэсгийг хуулбарлах нь бүтэн ном авахаас хямд. Гэхдээ copyright-ийг хүндэтгэ.
Утас, интернет
Хямд plan сонго. Оюутны plan, prepaid plan ихэвчлэн хямд.
WiFi ашигла. Сургууль, номын сан, кофе шопд үнэгүй WiFi байдаг. Өгөгдөл (data) хэмнэнэ.
Гэр бүлийн plan. Зарим улсад найзуудтайгаа нэгдэж, гэр бүлийн plan авч болно — хүн бүрд хямд болно.
Зугаа цэнгэл
Оюутны хөнгөлөлт. Кино, музей, тоглолт — оюутны үнэмлэхээр хямдрал авч болно.
Үнэгүй арга хэмжээ. Сургууль, хот — үнэгүй концерт, үзэсгэлэн, арга хэмжээ олон байдаг.
Номын сан. Үнэгүй ном, кино, хөгжим.
Байгаль. Алхах, дугуй унах — үнэгүй.
Хувцас
Хямд дэлгүүрээс ав. Uniqlo (Япон), H&M, Zara — харьцангуй хямд.
Хуучин хувцасны дэлгүүр. Thrift store, secondhand shop — маш хямд, заримдаа сайн чанартай.
Хямдралын үед ав. Улирлын төгсгөлд хямдрал байдаг.
Хэрэгтэй зүйлээ л ав. "Хэрэгтэй юу?" гэж өөрөөсөө асуу.
МӨНГӨ НЭМЖ ОЛОХ — PART-TIME АЖИЛ
Тэтгэлэгийн мөнгө хүрэлцэхгүй бол — part-time ажил хийж болно.
Визний дүрмийг мэд
Улс бүрт оюутны ажиллах дүрэм өөр.
Япон — Долоо хоногт 28 цаг хүртэл (амралтын үеэр 40 цаг). "資格外活動許可" (shikakugai katsudo kyoka) зөвшөөрөл авах хэрэгтэй.
Солонгос — Долоо хоногт 20 цаг (D-2 виз). Зөвшөөрөл авах хэрэгтэй.
Хятад — Оюутны визээр ажиллах хязгаарлагдмал. Сургуулийн дотор ажиллах боломжтой.
АНУ (F-1 виз) — Эхний жил зөвхөн сургууль дотор ажиллаж болно (долоо хоногт 20 цаг). Дараа нь CPT/OPT-ээр сургуулийн гадна ажиллаж болно.
Герман — Жилд 120 бүтэн өдөр эсвэл 240 хагас өдөр.
Дүрмийг зөрчвөл — визээ алдаж, гадаадад суралцах боломжгүй болж болно. Болгоомжтой бай.
Ямар ажил олох вэ?
Сургууль дотор: Номын санд ажиллах. Лаборатори туслах. Оюутнуудын оффис. Cafeteria. Tutoring — бусад оюутнуудад заах.
Сургуулийн гадна: Зоогийн газар (үйлчлэгч, гал тогоо). Дэлгүүр (кассир, агуулах). Орчуулга (хэрэв хэл сайн бол). Гэрийн ажил, цэвэрлэгээ. Хүргэлт.
Хэл шаардлагагүй ажил: Агуулах. Үйлдвэр. Цэвэрлэгээ. Хүргэлт.
Хэр их ажиллах вэ?
Хэт их ажиллах нь аюултай.
Хичээлд саад болж болно. Та суралцахаар ирсэн — ажиллахаар биш. Эрүүл мэндэд нөлөөлж болно. Нойр хүрэлцэхгүй, ядрах.
Зөвлөмж: Долоо хоногт 10-15 цаг хангалттай. Шалгалтын үед бууруул эсвэл зогсоо.
Ажил хэрхэн олох вэ?
Сургуулийн career center — ажлын зар, зөвлөгөө өгдөг. Сургуулийн мэдээллийн самбар — ажлын зар байдаг. Оюутнуудын группүүд — Facebook, Line, WeChat группүүдад ажлын зар тавигддаг. Ажлын сайтууд — Indeed, LinkedIn, улс бүрийн орон нутгийн сайтууд.
ТЭТГЭЛЭГГҮЙ СУРАЛЦАХ САНХҮҮГИЙН АРГА
Хэрэв бүрэн тэтгэлэг авахгүй бол — яаж санхүүжих вэ?
Гэр бүлийн дэмжлэг
Хамгийн түгээмэл арга. Эцэг эх, гэр бүл зардлын нэг хэсгийг хариуцах.
Хэр их хэрэгтэй вэ? Тодорхой тоо гарга. Хэзээ хэрэгтэй вэ? Сар бүр, эсвэл улирал бүр?
Гэрээ бай. Мөнгө хэзээ, хэрхэн илгээхийг тохиролц. Санхүүгийн асуудлыг тодорхой ярилц.
Оюутны зээл
Зарим улс гадаадын оюутнуудад зээл олгодог. Зарим банк оюутны зээл санал болгодог.
Анхаар: Зээл бол өр. Төгссөний дараа буцааж төлөх ёстой. Хүү өндөр байж болно. Сайн бод.
Part-time ажил
Дээр дурдсанчлан — зөвшөөрөгдсөн хэмжээнд ажиллаж, нэмэлт орлого олох.
Тэтгэлэг хослуулах
Нэг бүрэн тэтгэлэг авахгүй бол — хэд хэдэн жижиг тэтгэлэг, грант хослуулж болно.
Сургуулийн тэтгэлэг. Орон нутгийн тэтгэлэг. Байгууллагын тэтгэлэг. Судалгааны грант.
Идэвхтэй хай. Олон газарт өргөдөл гарга.
МӨНГӨ ШИЛЖҮҮЛЭХ
Гадаадад байхдаа Монголоос мөнгө авах, Монгол руу мөнгө илгээх — яаж хийх вэ?
Банк хоорондын шилжүүлэг
Банкаар дамжуулан мөнгө шилжүүлэх.
Давуу тал: Аюулгүй. Баримт үлдэнэ.
Сул тал: Үнэтэй — шилжүүлгийн хураамж, валютын хөрвүүлгийн хураамж. Удаан — 3-5 хоног.
Мөнгө шилжүүлэх үйлчилгээ
Wise (өмнө нь TransferWise). Remitly. Western Union. MoneyGram.
Давуу тал: Банкнаас хямд байж болно. Хурдан — 1-2 өдөр, заримдаа шууд.
Сул тал: Хураамж бий. Харьцуулж шалга.
Валютын хөрвүүлэг
Валют хөрвүүлэхэд хураамж төлдөг. Банк, аэропортын солилцооны цэг ихэвчлэн муу ханшаар солидог.
Зөвлөмж: Wise, Revolut зэрэг аппууд илүү сайн ханш санал болгодог.
Их хэмжээний мөнгө нэг дор шилжүүлэх нь хэд хэдэн удаа бага мөнгө шилжүүлэхээс хямд (хураамж хэмнэнэ).
САНХҮҮГИЙН АЛДААНААС ЗАЙЛСХИЙХ
Олон оюутан ижил алдаа гаргадаг. Эдгээрээс зайлсхий.
Төсөвгүй амьдрах
Хэр их зарцуулж байгаагаа мэдэхгүй. Сарын төгсгөлд мөнгө дуусаад гайхах.
Шийдэл: Төсөв гарга, зарлагаа бүртгэ.
"Жижиг зардал" үл тоох
Өдөр бүр кофе — 500 иен. Сард 30 x 500 = 15,000 иен. Жилд 180,000 иен!
Жижиг зардлууд хуримтлагдаад том мөнгө болно.
Шийдэл: Жижиг зардлыг ч бүртгэ. Хаана мөнгө "алдаж" байгаагаа хар.
Кредит картыг буруу ашиглах
Кредит карт нь "үнэгүй мөнгө" биш. Зээл. Эргүүлж төлөх ёстой.
Хэрэв сар бүрийн төлбөрөө бүрэн төлөхгүй бол — хүү нэмэгдэнэ. Хүү маш өндөр (15-25%). Өр өсөх болно.
Шийдэл: Кредит картыг зөвхөн төлж чадах зүйлдээ ашигла. Сар бүр бүрэн төл.
Нийгмийн дарамтанд автах
"Найзууд бүгд энэ рестораныг явж байна, би ч явах хэрэгтэй." "Хүмүүс бүгд шинэ хувцас авч байна, би ч авах хэрэгтэй."
Бусдын зарцуулалтыг дагах нь таны төсвийг сүйтгэнэ.
Шийдэл: Өөрийн төсвийг баримтал. "Үгүй" гэж хэлж сур. "Би төсвөө хэтрүүлэхгүй" гэж хэлэх нь ичих зүйл биш — ухаалаг байдал.
Яаралтай нөөцгүй байх
Бүх мөнгөө зарцуулж, яаралтай нөхцөлд хэрэглэх мөнгөгүй болох.
Шийдэл: Хамгийн багадаа 2-3 сарын зардалтай тэнцэх нөөц сантай бай.
Санхүүгийн залилан
Гадаадад залилан олон. Хэт сайн санал — "Өндөр орлоготой ажил!", "Хялбар мөнгө!". Танихгүй хүн мөнгө гуйх. Хуурамч вэбсайт.
Шийдэл: Хэт сайн санал бол залилан гэж бод. Мэдээллээ бүү хуваалц. Сэжигтэй бол — сургуулийн зөвлөхөөс асуу.
САНХҮҮГИЙН ХЭЦҮҮ ҮЕД
Заримдаа санхүүгийн хүндрэл гардаг. Яаж шийдэх вэ?
Хэрэв мөнгө дуусвал
Сандрахгүй. Шийдэл бий.
Сургуулийн тусламж хүс. Олон сургуульд яаралтай тусламжийн сан байдаг. International student office-д хандах.
Тэтгэлгийн оффист хандах. Тэтгэлэгтэй бол — нэмэлт тусламж байгаа эсэхийг асуу.
Гэр бүлд хандах. Хэцүү байж болно, гэхдээ хэрэгтэй бол — тусламж гуй.
Түр ажил хай. Визний дүрмийн хүрээнд.
Зарлагаа эрс бууруул. Хамгийн зайлшгүй зардлыг үлдээж, бусдыг хас.
Хэрэв өртэй болвол
Өр өсөхөөс өмнө шийд.
Эхлээд хүү өндөртэй өрийг төл (кредит карт). Төлбөрийн хуваарь гарга. Зээлийн нэмэлт хүү, торгуулиас зайлсхий.
Хэрэв чадахгүй бол — тусламж хүс. Сургуулийн санхүүгийн зөвлөх, оюутны үйлчилгээ.
ЭЦЭСТ НЬ
Мөнгө бол хэрэгсэл — зорилго биш. Гадаадад суралцах зорилго чинь боловсрол авах, туршлага хуримтлуулах, өөрийгөө хөгжүүлэх.
Гэхдээ мөнгөгүй бол — эдгээрийг хийж чадахгүй. Тиймээс мөнгөө зөв удирдах нь чухал.
Төсөв гарга. Зарлагаа бүртгэ. Хэмнэ. Нөөц сантай бай. Орлого нэмэх аргыг хай. Алдаанаас зайлсхий.
Санхүүгийн сахилга бат нь зөвхөн оюутан байхдаа биш — бүх насанд чинь хэрэгтэй чадвар. Одоо сур.
"Мөнгийг удирдахгүй бол — мөнгө чамайг удирдана."
